ฐานข้อมูลผลการทดสอบปีที่ 1 ของโครงการOn-line coupled HPLC–GC–FIDภาคเหนือตอนล่าง

การปนเปื้อนน้ำมันแร่ในข้าวภาคเหนือตอนล่าง

ปริมาณไฮโดรคาร์บอนน้ำมันแร่ชนิดอิ่มตัว (MOSH) และชนิดอะโรมาติก (MOAH) ในข้าวสารและข้าวเปลือกของวิสาหกิจชุมชนและผู้ผลิตระดับ SMEs หน่วย mg/kg

ข้อค้นพบหลัก

ข้าวสารทุกตัวอย่างผ่านเกณฑ์ MOAH และภาพรวมต่ำกว่าภาคกลาง แต่พิจิตรมีสัญญาณการปนเปื้อนหลังการเก็บเกี่ยวที่ควรตรวจสอบย้อนกลับ

8/8ข้าวสารผ่านเกณฑ์ MOAH ≤ 0.5

0.25mg/kgMOAH สูงสุด (50% ของเกณฑ์)

1ตัวอย่างเฝ้าระวัง (MOAH ≥ 50% ของเกณฑ์)

จำนวนตัวอย่างรายจังหวัด

จังหวัด	ข้าวสาร	ข้าวเปลือก
นครสวรรค์	4	2
พิษณุโลก	2	0
พิจิตร	2	2
รวม 3 จังหวัด	8	4

เกณฑ์การประเมินและขีดความสามารถของวิธีวิเคราะห์

เกณฑ์ตัดสิน MOAHMOAH ≤ 0.5 mg/kgอาหารแห้งที่มีไขมัน ≤ 4% รวมข้าวสาร ตามแถลงการณ์ร่วม SC PAFF (2022)

MOSHยังไม่มีเกณฑ์ของ EUEFSA (2023) ประเมินว่าระดับปัจจุบันยังไม่น่ากังวล จึงรายงานเพื่อเฝ้าระวังและบ่งชี้แหล่งที่มา

ขีดความสามารถของวิธี (LOD / LOQ)

	LOD	LOQ
MOSH	0.26	0.86
MOAH	0.02	0.065

หน่วย mg/kg · ค่าระหว่าง LOD–LOQ = ตรวจพบแน่ชัด แต่ค่าเชิงปริมาณยังไม่แม่นพอ (แสดงป้าย <LOQ)

สรุปผลภาพรวม

จำนวนตัวอย่าง8ข้าวสาร4ข้าวเปลือก3 จังหวัด · ตรวจพบ MOSH และ MOAH 100%

ผ่านเกณฑ์ MOAH ≤ 0.58/8ข้าวสาร✓ผ่านเกณฑ์ ไม่มีตัวอย่างเกินเกณฑ์ (รวมข้าวเปลือกทุกตัวอย่าง)

MOAH สูงสุดในข้าวสาร0.25mg/kg

050%100% ของเกณฑ์

50% ของเกณฑ์ · พิจิตร-1

ตัวอย่างเฝ้าระวัง (MOAH ≥ 50% ของเกณฑ์)1จาก 8!เฝ้าระวัง ส่วนเผื่อความปลอดภัยน้อย

MOSH ข้าวสาร เฉลี่ย (มัธยฐาน)0.80(0.75) mg/kgช่วง 0.44–1.25 · ข้าวเปลือกเฉลี่ย 1.02

MOAH ข้าวสาร เฉลี่ย (มัธยฐาน)0.11(0.09) mg/kgช่วง 0.03–0.25 · ข้าวเปลือกเฉลี่ย 0.14

ประเด็นสำคัญ

พิษณุโลกมีระดับต่ำที่สุดใน 8 จังหวัดที่สำรวจ ส่วนนครสวรรค์อยู่ในระดับต่ำเช่นกัน
พิจิตรเป็นจังหวัดเดียวของภาคที่ข้าวสารสูงกว่าข้าวเปลือกทั้ง MOSH และ MOAH และ MOAH ข้าวสารแตะ 48–50% ของเกณฑ์
ข้าวสารภาคนี้มี MOSH เฉลี่ย 0.80 mg/kg ต่ำกว่าภาคกลาง (1.22 mg/kg) อย่างมีนัยสำคัญ (Mann–Whitney U, p = 0.025) ส่วน MOAH เฉลี่ย 0.11 เทียบ 0.16 mg/kg ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ (p = 0.12)
ค่า MOSH ข้าวสาร 4 จาก 8 ตัวอย่าง และ MOAH 3 ตัวอย่าง อยู่ระหว่าง LOD–LOQ (ตรวจพบแน่ชัด แต่ค่าเชิงปริมาณยังไม่แม่นพอยืนยัน)

กราฟผลการทดสอบ

รหัสย่อจังหวัด: นว = นครสวรรค์ | พล = พิษณุโลก | พจ = พิจิตร

รูปที่ 1MOAH รายตัวอย่าง เทียบเกณฑ์ 0.5 mg/kg

ข้าวสารข้าวเปลือกเกณฑ์ 0.550% ของเกณฑ์

MOAH เป็นกลุ่มที่มีศักยภาพก่อพันธุกรรมและเป็นตัวตัดสินผ่าน/ไม่ผ่าน ตัวอย่างที่ถึง 50% ของเกณฑ์ถือว่ามีส่วนเผื่อความปลอดภัยน้อยและควรเฝ้าระวัง ช่องที่ไม่มีแท่งสีข้าวเปลือกคือไม่มีตัวอย่างข้าวเปลือก

กราฟแท่ง MOAH รายตัวอย่าง เทียบเกณฑ์ 0.5 mg/kg

เลื่อนกราฟไปทางซ้าย–ขวาเพื่อดูครบทุกตัวอย่าง

รูปที่ 2MOSH รายตัวอย่าง

ข้าวสารข้าวเปลือกLOQ 0.86

ไม่มีเกณฑ์ตัดสิน แสดงเส้น LOQ เพื่อบอกว่าค่าใดต่ำกว่าระดับที่วัดเชิงปริมาณได้แม่นยำ ค่า MOSH ในข้าวเปลือกอาจรวมไฮโดรคาร์บอนธรรมชาติจากแวกซ์ของแกลบบางส่วน

เลื่อนกราฟไปทางซ้าย–ขวาเพื่อดูครบทุกตัวอย่าง

รูปที่ 3การเปลี่ยนแปลงหลังสีข้าวเปลือกเป็นข้าวสาร

ลดลง (ปกติ)เพิ่มขึ้น (ชี้การปนเปื้อนหลังเก็บเกี่ยว)

คู่ตัวอย่างข้าวเปลือก–ข้าวสาร 4 คู่: MOSH ลดลง 2 คู่ · MOAH เพิ่มขึ้น 2 คู่ (พิจิตร-1, พิจิตร-2). โดยปกติการกะเทาะและขัดขาวจะกำจัดน้ำมันแร่ที่เกาะผิวแกลบและรำออก ค่าที่เพิ่มขึ้นจึงชี้ว่ามีการปนเปื้อนหลังการเก็บเกี่ยว (หากเป็นล็อตเดียวกัน)

(ก) MOSH — ร้อยละการเปลี่ยนแปลง

(ข) MOAH — ร้อยละการเปลี่ยนแปลง

รูปที่ 4อัตราส่วน MOAH/MOSH ในข้าวสาร: เบาะแสแหล่งที่มา

ข้าวสาร (ป้ายชื่อ = กลุ่มอัตราส่วนสูง)เส้นอัตราส่วน 0.07 และ 0.15

สูง (> 0.15) · 2 ตัวอย่าง

บ่งชี้น้ำมันหล่อลื่นเกรดอุตสาหกรรมหรือเชื้อเพลิงในขั้นตอนหลังการเก็บเกี่ยว เป็นกลุ่มเป้าหมายของมาตรการแก้ไข

ตัวอย่าง: พจ-1, พจ-2

ปานกลาง (0.08–0.15) · 4 ตัวอย่าง

ใกล้เคียงข้าวเปลือก บ่งชี้การปนเปื้อนที่ติดมาจากแปลงนาและสิ่งแวดล้อม

ตัวอย่าง: นว-3, นว-4, พล-1, พล-2

ต่ำ (≤ 0.07) · 2 ตัวอย่าง

แหล่ง MOSH ที่มีอะโรมาติกต่ำ เช่น น้ำมันขาว สารหล่อลื่นสังเคราะห์ PAO หรือไฮโดรคาร์บอนธรรมชาติ

ตัวอย่าง: นว-1, นว-2

ผลรายจังหวัด

ช่วงต่ำสุด–สูงสุด (ค่าเฉลี่ย) หน่วย mg/kg · แถบสีบนการ์ด: เขียว = ผ่านเกณฑ์, เหลือง = มีตัวอย่างเฝ้าระวัง

นครสวรรค์

ข้าวสาร 4 · ข้าวเปลือก 2 ตัวอย่าง

✓ผ่านเกณฑ์

นาปี 2566 เพาะปลูก ≈ 2.51 ล้านไร่ (2,508,830 ไร่) · ผลผลิต ≈ 1.30 ล้านตัน

จุดบรรจบแม่น้ำปิง วัง ยม และน่าน ก่อนรวมเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา พื้นที่ราบลุ่มชลประทานกว้างขวาง

สาร	ข้าวสาร	ข้าวเปลือก
MOSH	0.44–0.94 (0.71)	1.53–1.56 (1.54)
MOAH	0.03–0.12 (0.07)	0.19–0.21 (0.20)

MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.12 mg/kg24% ของเกณฑ์

050%100% ของเกณฑ์

ผลการวิเคราะห์

ข้าวสารมีระดับต่ำ การสีลด MOSH ≈ 40% และ MOAH 37–52% ในคู่ที่ 3–4 อัตราส่วน MOAH/MOSH ของข้าวเปลือกและข้าวสารใกล้เคียงกัน แปลว่าน้ำมันแร่ในข้าวสารติดมาจากข้าวเปลือก ไม่พบหลักฐานการปนเปื้อนเพิ่มในโรงสี

หมายเหตุ

ตัวอย่างที่ 1–2 ไม่มีข้าวเปลือกคู่เทียบ จึงยังระบุสาเหตุที่ระดับต่ำกว่าคู่ 3–4 ไม่ได้

พิษณุโลก

ข้าวสาร 2 · ข้าวเปลือก 0 ตัวอย่าง

✓ผ่านเกณฑ์

นาปี 2564/65 เพาะปลูก ≈ 1.49 ล้านไร่ (1,487,502 ไร่)

ศูนย์กลางภาคเหนือตอนล่าง ราบลุ่มแม่น้ำน่าน มีทุ่งบางระกำซึ่งเป็นพื้นที่รับน้ำนอง

สาร	ข้าวสาร	ข้าวเปลือก
MOSH	0.53–0.58 (0.55)	ไม่มีตัวอย่าง
MOAH	0.06–0.07 (0.07)	ไม่มีตัวอย่าง

MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.07 mg/kg14% ของเกณฑ์

050%100% ของเกณฑ์

ผลการวิเคราะห์

ระดับต่ำที่สุดใน 8 จังหวัด (MOAH สูงสุด 14% ของเกณฑ์) น่าจะเป็นการปนเปื้อนแบบกระจายจากสิ่งแวดล้อม อัตราส่วน MOAH/MOSH 0.11–0.12 ใกล้เคียงนครสวรรค์

หมายเหตุ

ไม่มีข้าวเปลือกในรอบนี้ (ต้องรอฤดูเก็บเกี่ยวใหม่) และค่า MOSH ทั้งสองตัวอย่างอยู่ระหว่าง LOD–LOQ ถือเป็นข้อมูลเบื้องต้น

พิจิตร

ข้าวสาร 2 · ข้าวเปลือก 2 ตัวอย่าง

!เฝ้าระวัง

พื้นที่ปลูกข้าวจริง ≈ 2.06 ล้านไร่ (2,059,849 ไร่)

ราบลุ่มแม่น้ำน่านและยมเกือบทั้งจังหวัด สัดส่วนพื้นที่นาต่อพื้นที่จังหวัดสูงที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ

สาร	ข้าวสาร	ข้าวเปลือก
MOSH	1.23–1.25 (1.24)	0.48–0.51 (0.49)
MOAH	0.24–0.25 (0.25)	0.06–0.10 (0.08)

MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.25 mg/kg50% ของเกณฑ์

050%100% ของเกณฑ์

ผลการวิเคราะห์

รูปแบบกลับทิศ: ข้าวสารมีน้ำมันแร่สูงกว่าข้าวเปลือก (MOSH ≈ 2.5 เท่า, MOAH 2.5–4 เท่า) อัตราส่วน MOAH/MOSH 0.20 เข้าข่ายน้ำมันแร่เกรดอุตสาหกรรม ชี้ว่าอาจปนเปื้อนหลังเก็บเกี่ยว เช่น สารหล่อลื่นในโรงสี กระสอบ หรือบรรจุภัณฑ์

หมายเหตุ

ควรตรวจสอบย้อนกลับ ณ โรงสี เก็บตัวอย่างตลอดสายการผลิตและสารหล่อลื่นมาเทียบ เพราะยังยืนยันไม่ได้ว่าข้าวเปลือกเป็นล็อตเดียวกับข้าวสาร

ฐานข้อมูลผลการทดสอบรายตัวอย่าง

ค่าทั้งหมดหน่วย mg/kg · Δ = ร้อยละการเปลี่ยนแปลงจากข้าวเปลือกเป็นข้าวสาร (คู่ตัวอย่างเดียวกัน) · <LOQ = ตรวจพบ แต่ต่ำกว่าขีดจำกัดการวัดเชิงปริมาณ

จังหวัด สถานะ MOAH กลุ่มอัตราส่วน แสดง 8 จาก 8 ตัวอย่าง

ตารางที่ 1ผลการทดสอบ MOSH และ MOAH รายตัวอย่าง(ภาคเหนือตอนล่าง)

รหัสตัวอย่าง	MOSHข้าวสาร	MOAHข้าวสาร	% ของเกณฑ์MOAH 0.5	MOSHข้าวเปลือก	MOAHข้าวเปลือก	Δ MOSHหลังสี	Δ MOAHหลังสี	MOAH/MOSHข้าวสาร	กลุ่มอัตราส่วน	สถานะ
จังหวัดนครสวรรค์
นครสวรรค์-1	0.44<LOQ	0.03<LOQ	6%	–	–	–	–	0.07	ต่ำ (≤ 0.07)	✓ผ่านเกณฑ์
นครสวรรค์-2	0.55<LOQ	0.04<LOQ	8%	–	–	–	–	0.07	ต่ำ (≤ 0.07)	✓ผ่านเกณฑ์
นครสวรรค์-3	0.94	0.12	24%	1.56	0.19	-40%	-37%	0.13	ปานกลาง (0.08–0.15)	✓ผ่านเกณฑ์
นครสวรรค์-4	0.92	0.10	20%	1.53	0.21	-40%	-52%	0.11	ปานกลาง (0.08–0.15)	✓ผ่านเกณฑ์
จังหวัดพิษณุโลก
พิษณุโลก-1	0.58<LOQ	0.07	14%	–	–	–	–	0.12	ปานกลาง (0.08–0.15)	✓ผ่านเกณฑ์
พิษณุโลก-2	0.53<LOQ	0.06<LOQ	12%	–	–	–	–	0.11	ปานกลาง (0.08–0.15)	✓ผ่านเกณฑ์
จังหวัดพิจิตร
พิจิตร-1	1.25	0.25	50%	0.51<LOQ	0.10	+145%	+150%	0.20	สูง (> 0.15)	!เฝ้าระวัง
พิจิตร-2	1.23	0.24	48%	0.48<LOQ	0.06<LOQ	+156%	+300%	0.20	สูง (> 0.15)	✓ผ่านเกณฑ์

– = ไม่มีตัวอย่างข้าวเปลือกคู่เทียบค่าลบ = ลดลงหลังสีค่าบวก = เพิ่มขึ้นหลังสี

ข้อเสนอแนะสำหรับพื้นที่

ข้อ	ระดับความสำคัญ	ข้อเสนอแนะ
1	ลำดับแรก	พิจิตร: ตรวจสอบย้อนกลับ ณ โรงสี เก็บตัวอย่างตลอดสายการผลิตและสารหล่อลื่นมาเทียบ ยืนยันด้วยการกระจายช่วงจำนวนคาร์บอนหรือ GC×GC แล้วส่งเสริมสารหล่อลื่นเกรดอาหาร (NSF H1)
2	ปิดช่องว่างข้อมูล	พิษณุโลก: เก็บข้าวเปลือกในฤดูเก็บเกี่ยวรอบใหม่ เพื่อประเมินผลของการสี
3	ปิดช่องว่างข้อมูล	นครสวรรค์: เก็บข้าวเปลือกคู่กับตัวอย่างที่ 1–2 และเพิ่มจำนวนตัวอย่างทุกจังหวัด

หมายเหตุวิธีการและข้อจำกัด

การแปลผล

ต่ำกว่า LOD รายงานเป็น “< LOD” (ไม่พบ) ในชุดนี้ทุกตัวอย่างสูงกว่า LOD จึงตรวจพบน้ำมันแร่ทั้งสองกลุ่มครบทุกตัวอย่าง
ระหว่าง LOD–LOQ: ตรวจพบชัดเจน ใช้ดูแนวโน้มได้ แต่ไม่ใช้ยืนยันเชิงปริมาณอย่างเคร่งครัด
ตั้งแต่ LOQ ขึ้นไป: ค่าเชิงปริมาณมีความแม่นและเที่ยงตามเกณฑ์ของวิธี
LOQ ของ MOAH (0.065) ต่ำกว่าเกณฑ์ 0.5 ประมาณ 8 เท่า การสรุปผ่าน/ไม่ผ่านจึงเชื่อถือได้สูงแม้ค่าจะต่ำกว่า LOQ
ค่าเฉลี่ยคำนวณจากค่าที่อ่านได้จริง รวมค่าที่อยู่ระหว่าง LOD–LOQ

กลุ่มอัตราส่วน MOAH/MOSH

น้ำมันแร่เกรดอุตสาหกรรมมี MOAH 15–35% ส่วนน้ำมันขาวเกรดอาหารมี < 1% (Bratinova et al., 2023)
ต่ำ (≤ 0.07): แหล่งที่มีอะโรมาติกต่ำ เช่น น้ำมันขาว PAO หรือไฮโดรคาร์บอนธรรมชาติ
ปานกลาง (0.08–0.15): ติดมาจากแปลงนาและสิ่งแวดล้อม
สูง (> 0.15): น้ำมันหล่อลื่นเกรดอุตสาหกรรมหรือเชื้อเพลิง หลังการเก็บเกี่ยว
เป็นหลักฐานเชิงบ่งชี้เท่านั้น ควรยืนยันด้วยการกระจายช่วงจำนวนคาร์บอนและ GC×GC

ข้อจำกัดของข้อมูล

จำนวนตัวอย่างต่อจังหวัดน้อย (2–4) และบางคู่มาจากแหล่งผลิตเดียวกัน
ยังยืนยันไม่ได้ว่าข้าวเปลือกและข้าวสารทุกคู่มาจากล็อตเดียวกัน
ยังไม่ได้ประเมินค่าความไม่แน่นอนของการวัด ซึ่งจำเป็นเมื่อผลใกล้เกณฑ์
ยังไม่ได้รายงานผลแยกตามช่วงจำนวนคาร์บอน (เช่น MOSH C16–C35 ที่สะสมในร่างกายได้)

Post Views: 112