ฐานข้อมูลผลการทดสอบปีที่ 1 ของโครงการOn-line coupled HPLC–GC–FIDภาคกลาง

การปนเปื้อนน้ำมันแร่ในข้าวภาคกลาง

ปริมาณไฮโดรคาร์บอนน้ำมันแร่ชนิดอิ่มตัว (MOSH) และชนิดอะโรมาติก (MOAH) ในข้าวสารและข้าวเปลือกของวิสาหกิจชุมชนและผู้ผลิตระดับ SMEs หน่วย mg/kg

ข้อค้นพบหลัก

ข้าวสารทุกตัวอย่างผ่านเกณฑ์ MOAH แต่ระดับสูงกว่าภาคเหนือตอนล่าง และปทุมธานีกับสระบุรีมี 4 ตัวอย่างที่ MOAH เกินครึ่งของเกณฑ์

20/20ข้าวสารผ่านเกณฑ์ MOAH ≤ 0.5
0.34mg/kgMOAH สูงสุด (68% ของเกณฑ์)
4ตัวอย่างเฝ้าระวัง (MOAH ≥ 50% ของเกณฑ์)
จำนวนตัวอย่างรายจังหวัด
จังหวัดข้าวสารข้าวเปลือก
ชัยนาท44
สุพรรณบุรี44
พระนครศรีอยุธยา42
สระบุรี44
ปทุมธานี44
รวม 5 จังหวัด2018
1

เกณฑ์การประเมินและขีดความสามารถของวิธีวิเคราะห์

เกณฑ์ตัดสิน MOAHMOAH ≤ 0.5 mg/kgอาหารแห้งที่มีไขมัน ≤ 4% รวมข้าวสาร ตามแถลงการณ์ร่วม SC PAFF (2022)
MOSHยังไม่มีเกณฑ์ของ EUEFSA (2023) ประเมินว่าระดับปัจจุบันยังไม่น่ากังวล จึงรายงานเพื่อเฝ้าระวังและบ่งชี้แหล่งที่มา
ขีดความสามารถของวิธี (LOD / LOQ)
LODLOQ
MOSH0.260.86
MOAH0.020.065
หน่วย mg/kg · ค่าระหว่าง LOD–LOQ = ตรวจพบแน่ชัด แต่ค่าเชิงปริมาณยังไม่แม่นพอ (แสดงป้าย <LOQ)
2

สรุปผลภาพรวม

จำนวนตัวอย่าง20ข้าวสาร18ข้าวเปลือก5 จังหวัด · ตรวจพบ MOSH และ MOAH 100%
ผ่านเกณฑ์ MOAH ≤ 0.520/20ข้าวสาร✓ผ่านเกณฑ์ ไม่มีตัวอย่างเกินเกณฑ์ (รวมข้าวเปลือกทุกตัวอย่าง)
MOAH สูงสุดในข้าวสาร0.34mg/kg
050%100% ของเกณฑ์
68% ของเกณฑ์ · ปทุมธานี-2
ตัวอย่างเฝ้าระวัง (MOAH ≥ 50% ของเกณฑ์)4จาก 20!เฝ้าระวัง ส่วนเผื่อความปลอดภัยน้อย
MOSH ข้าวสาร เฉลี่ย (มัธยฐาน)1.22(1.13) mg/kgช่วง 0.81–2.03 · ข้าวเปลือกเฉลี่ย 2.40
MOAH ข้าวสาร เฉลี่ย (มัธยฐาน)0.16(0.13) mg/kgช่วง 0.07–0.34 · ข้าวเปลือกเฉลี่ย 0.22

ประเด็นสำคัญ

  • ปทุมธานีมีค่าสูงสุดของการศึกษาทั้ง MOSH (2.03) และ MOAH (0.34 mg/kg = 68% ของเกณฑ์)
  • สระบุรีมี MOSH ในข้าวเปลือกสูงที่สุด (เฉลี่ย 3.07 mg/kg) สอดคล้องกับพื้นที่อุตสาหกรรมและเส้นทางขนส่งหนัก
  • 4 คู่ตัวอย่าง (สระบุรี 3–4, ปทุมธานี 1–2) มี MOAH ในข้าวสารสูงกว่าข้าวเปลือก ชี้ว่ามีแหล่งปนเปื้อนหลังการเก็บเกี่ยว
  • สุพรรณบุรีเป็นแบบอย่างที่ดี: การสีลดน้ำมันแร่อย่างสม่ำเสมอทุกคู่ ส่วนอยุธยาอาจได้ MOSH เพิ่มจากสารหล่อลื่นเกรดอาหารในโรงสี
  • ข้าวสารภาคนี้มี MOSH เฉลี่ย 1.22 mg/kg สูงกว่าภาคเหนือตอนล่าง (0.80) อย่างมีนัยสำคัญ (Mann–Whitney U, p = 0.025)
3

กราฟผลการทดสอบ

รหัสย่อจังหวัด: ชน = ชัยนาท  |  สพ = สุพรรณบุรี  |  อย = พระนครศรีอยุธยา  |  สบ = สระบุรี  |  ปท = ปทุมธานี

รูปที่ 1MOAH รายตัวอย่าง เทียบเกณฑ์ 0.5 mg/kg

ข้าวสารข้าวเปลือกเกณฑ์ 0.550% ของเกณฑ์

MOAH เป็นกลุ่มที่มีศักยภาพก่อพันธุกรรมและเป็นตัวตัดสินผ่าน/ไม่ผ่าน ตัวอย่างที่ถึง 50% ของเกณฑ์ถือว่ามีส่วนเผื่อความปลอดภัยน้อยและควรเฝ้าระวัง ช่องที่ไม่มีแท่งสีข้าวเปลือกคือไม่มีตัวอย่างข้าวเปลือก

กราฟแท่ง MOAH รายตัวอย่าง เทียบเกณฑ์ 0.5 mg/kg

เลื่อนกราฟไปทางซ้าย–ขวาเพื่อดูครบทุกตัวอย่าง

รูปที่ 2MOSH รายตัวอย่าง

ข้าวสารข้าวเปลือกLOQ 0.86

ไม่มีเกณฑ์ตัดสิน แสดงเส้น LOQ เพื่อบอกว่าค่าใดต่ำกว่าระดับที่วัดเชิงปริมาณได้แม่นยำ ค่า MOSH ในข้าวเปลือกอาจรวมไฮโดรคาร์บอนธรรมชาติจากแวกซ์ของแกลบบางส่วน

กราฟแท่ง MOSH รายตัวอย่าง

เลื่อนกราฟไปทางซ้าย–ขวาเพื่อดูครบทุกตัวอย่าง

รูปที่ 3การเปลี่ยนแปลงหลังสีข้าวเปลือกเป็นข้าวสาร

ลดลง (ปกติ)เพิ่มขึ้น (ชี้การปนเปื้อนหลังเก็บเกี่ยว)

คู่ตัวอย่างข้าวเปลือก–ข้าวสาร 18 คู่: MOSH ลดลง 17 คู่ · MOAH เพิ่มขึ้น 4 คู่ (สระบุรี-3, สระบุรี-4, ปทุมธานี-1, ปทุมธานี-2). โดยปกติการกะเทาะและขัดขาวจะกำจัดน้ำมันแร่ที่เกาะผิวแกลบและรำออก ค่าที่เพิ่มขึ้นจึงชี้ว่ามีการปนเปื้อนหลังการเก็บเกี่ยว (หากเป็นล็อตเดียวกัน)

(ก) MOSH — ร้อยละการเปลี่ยนแปลง
ร้อยละการเปลี่ยนแปลง MOSH หลังสี
(ข) MOAH — ร้อยละการเปลี่ยนแปลง
ร้อยละการเปลี่ยนแปลง MOAH หลังสี

รูปที่ 4อัตราส่วน MOAH/MOSH ในข้าวสาร: เบาะแสแหล่งที่มา

ข้าวสาร (ป้ายชื่อ = กลุ่มอัตราส่วนสูง)เส้นอัตราส่วน 0.07 และ 0.15
กราฟกระจาย MOSH เทียบ MOAH ในข้าวสาร
สูง (> 0.15) · 5 ตัวอย่าง
บ่งชี้น้ำมันหล่อลื่นเกรดอุตสาหกรรมหรือเชื้อเพลิงในขั้นตอนหลังการเก็บเกี่ยว เป็นกลุ่มเป้าหมายของมาตรการแก้ไข
ตัวอย่าง: สบ-2, สบ-3, สบ-4, ปท-1, ปท-2
ปานกลาง (0.08–0.15) · 10 ตัวอย่าง
ใกล้เคียงข้าวเปลือก บ่งชี้การปนเปื้อนที่ติดมาจากแปลงนาและสิ่งแวดล้อม
ตัวอย่าง: ชน-1, ชน-2, ชน-3, ชน-4, สพ-3, สพ-4, อย-3, สบ-1, ปท-3, ปท-4
ต่ำ (≤ 0.07) · 5 ตัวอย่าง
แหล่ง MOSH ที่มีอะโรมาติกต่ำ เช่น น้ำมันขาว สารหล่อลื่นสังเคราะห์ PAO หรือไฮโดรคาร์บอนธรรมชาติ
ตัวอย่าง: สพ-1, สพ-2, อย-1, อย-2, อย-4
4

ผลรายจังหวัด

ช่วงต่ำสุด–สูงสุด (ค่าเฉลี่ย) หน่วย mg/kg · แถบสีบนการ์ด: เขียว = ผ่านเกณฑ์, เหลือง = มีตัวอย่างเฝ้าระวัง

ชัยนาท

ข้าวสาร 4 · ข้าวเปลือก 4 ตัวอย่าง
✓ผ่านเกณฑ์
นาปี 2567/68 เพาะปลูก ≈ 847,056 ไร่ · ผลผลิต > 526,000 ตัน

ที่ตั้งเขื่อนเจ้าพระยา ทำนาได้ทั้งนาปีและนาปรัง และเป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวสำคัญ

สารข้าวสารข้าวเปลือก
MOSH1.13–1.44 (1.28)1.53–2.89 (2.21)
MOAH0.09–0.19 (0.14)0.19–0.23 (0.21)
MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.19 mg/kg38% ของเกณฑ์
050%100% ของเกณฑ์
ผลการวิเคราะห์

ข้าวเปลือกคู่ 3–4 มี MOSH สูงกว่าคู่ 1–2 เกือบ 2 เท่า แต่ข้าวสารใกล้เคียงกัน (1.1–1.4 mg/kg) ส่วนที่ต่างกันจึงเป็นน้ำมันแร่ที่ผิวนอกซึ่งการสีกำจัดได้ ระดับ MOSH ในข้าวเปลือกสอดคล้องกับการใช้เครื่องจักรกลเกษตรมาก

หมายเหตุ

ควรควบคุมที่ต้นทาง: บำรุงรักษาเครื่องจักรไม่ให้น้ำมันรั่ว และเลี่ยงการตากข้าวบนถนน

สุพรรณบุรี

ข้าวสาร 4 · ข้าวเปลือก 4 ตัวอย่าง
✓ผ่านเกณฑ์
นาปี + นาปรัง ≈ 1.20 ล้านไร่ (1,204,170 ไร่)

อู่ข้าวอู่น้ำของภาคกลาง ชลประทานจากแม่น้ำท่าจีน ต้นกำเนิดข้าว กข41 และสุพรรณบุรี 1–3

สารข้าวสารข้าวเปลือก
MOSH0.81–1.00 (0.91)2.25–2.68 (2.44)
MOAH0.07–0.11 (0.09)0.18–0.23 (0.21)
MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.11 mg/kg22% ของเกณฑ์
050%100% ของเกณฑ์
ผลการวิเคราะห์

การลดลงหลังสีสม่ำเสมอที่สุดในการศึกษา (MOSH ลด 61–65%, MOAH ลด 45–67% ทุกคู่) การปนเปื้อนเกิดที่แปลงนา/การเก็บเกี่ยว/การตาก และโรงสีไม่เพิ่มภาระ สะท้อนการควบคุมสารหล่อลื่นที่ดี

หมายเหตุ

MOSH ข้าวสารตัวอย่างที่ 3–4 ต่ำกว่า LOQ เล็กน้อย (94–98% ของ LOQ)

พระนครศรีอยุธยา

ข้าวสาร 4 · ข้าวเปลือก 2 ตัวอย่าง
✓ผ่านเกณฑ์
นาปี 2566/67 ≈ 824,002 ไร่ + นาปรัง ≈ 665,477 ไร่

พื้นที่ลุ่มต่ำรับน้ำเจ้าพระยา ป่าสัก ลพบุรี เป็นเส้นทางลำเลียงข้าวเปลือกและที่ตั้งโรงสีขนาดใหญ่

สารข้าวสารข้าวเปลือก
MOSH1.09–1.64 (1.36)1.65–1.79 (1.72)
MOAH0.08–0.10 (0.09)0.16–0.18 (0.17)
MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.10 mg/kg20% ของเกณฑ์
050%100% ของเกณฑ์
ผลการวิเคราะห์

คู่ 1–2: MOSH แทบไม่ลดหลังสี (ลด 1% และ 11%) แต่ MOAH ลด 50% อัตราส่วน MOAH/MOSH ของข้าวสารต่ำสุด (0.05) ชี้ว่าอาจได้ MOSH เพิ่มจากสารหล่อลื่นเกรดอาหาร (น้ำมันขาวหรือ PAO) ในโรงสี

หมายเหตุ

ควรยืนยันด้วยการวิเคราะห์ช่วงจำนวนคาร์บอน และตรวจลักษณะเฉพาะของ PAO/POSH

สระบุรี

ข้าวสาร 4 · ข้าวเปลือก 4 ตัวอย่าง
!เฝ้าระวัง
นาปี ≈ 368,448 ไร่

รอยต่อภาคกลาง-อีสาน มีพื้นที่อุตสาหกรรมแทรกมาก และเป็นเส้นทางขนส่งหนัก

สารข้าวสารข้าวเปลือก
MOSH0.83–1.23 (1.02)2.96–3.28 (3.07)
MOAH0.12–0.33 (0.21)0.16–0.36 (0.26)
MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.33 mg/kg66% ของเกณฑ์
050%100% ของเกณฑ์
ผลการวิเคราะห์

ข้าวเปลือกมี MOSH สูงที่สุดในการศึกษา (เฉลี่ย 3.07 mg/kg) สอดคล้องกับฝุ่นและเขม่าจากการจราจร การสีลด MOSH 59–72% แต่คู่ 3–4 มี MOAH ในข้าวสารสูงกว่าข้าวเปลือก (+30%, +106%) ชี้ว่าอาจปนเปื้อนหลังเก็บเกี่ยวจากน้ำมันที่มีสัดส่วนอะโรมาติกสูง

หมายเหตุ

แหล่งผลิตของคู่ 3–4 ควรตรวจจุดเสี่ยงในโรงสีและที่เก็บรักษาเป็นลำดับต้น

ปทุมธานี

ข้าวสาร 4 · ข้าวเปลือก 4 ตัวอย่าง
!เฝ้าระวัง
พื้นที่ปลูกข้าว ≈ 248,537 ไร่

ติดกรุงเทพฯ ถิ่นกำเนิดข้าวหอมปทุมธานี 1 (สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ GI) มีเมืองและนิคมอุตสาหกรรมขยายตัว

สารข้าวสารข้าวเปลือก
MOSH1.03–2.03 (1.53)1.99–2.65 (2.23)
MOAH0.22–0.34 (0.28)0.13–0.27 (0.21)
MOAH สูงสุดในข้าวสาร 0.34 mg/kg68% ของเกณฑ์
050%100% ของเกณฑ์
ผลการวิเคราะห์

ข้าวสารมีทั้ง MOSH (2.03) และ MOAH (0.34 = 68% ของเกณฑ์) สูงที่สุดในการศึกษา คู่ 1–2: MOSH ลดแต่ MOAH เพิ่ม 83–162% (อัตราส่วน 0.32 สูงสุด) คู่ 3–4: ข้าวสารแทบเท่าข้าวเปลือก

หมายเหตุ

ควรเป็นพื้นที่เฝ้าระวังลำดับแรก ส่งเสริมสารหล่อลื่นเกรดอาหารและ GMP ในโรงสี เพื่อให้มีส่วนเผื่อความปลอดภัยหาก EU ประกาศค่าสูงสุด MOAH

5

ฐานข้อมูลผลการทดสอบรายตัวอย่าง

ค่าทั้งหมดหน่วย mg/kg · Δ = ร้อยละการเปลี่ยนแปลงจากข้าวเปลือกเป็นข้าวสาร (คู่ตัวอย่างเดียวกัน) · <LOQ = ตรวจพบ แต่ต่ำกว่าขีดจำกัดการวัดเชิงปริมาณ

แสดง 20 จาก 20 ตัวอย่าง
ตารางที่ 1ผลการทดสอบ MOSH และ MOAH รายตัวอย่าง(ภาคกลาง)
รหัสตัวอย่าง MOSHข้าวสาร MOAHข้าวสาร % ของเกณฑ์MOAH 0.5 MOSHข้าวเปลือก MOAHข้าวเปลือก Δ MOSHหลังสี Δ MOAHหลังสี MOAH/MOSHข้าวสาร กลุ่มอัตราส่วน สถานะ
จังหวัดชัยนาท
ชัยนาท-11.130.0918% 1.530.19-26%-53% 0.08ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
ชัยนาท-21.190.1632% 1.580.23-25%-30% 0.13ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
ชัยนาท-31.440.1938% 2.890.22-50%-14% 0.13ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
ชัยนาท-41.370.1326% 2.860.20-52%-35% 0.09ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
จังหวัดสุพรรณบุรี
สุพรรณบุรี-11.000.0714% 2.680.21-63%-67% 0.07ต่ำ (≤ 0.07)✓ผ่านเกณฑ์
สุพรรณบุรี-20.990.0714% 2.540.18-61%-61% 0.07ต่ำ (≤ 0.07)✓ผ่านเกณฑ์
สุพรรณบุรี-30.81<LOQ0.1122% 2.290.20-65%-45% 0.14ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
สุพรรณบุรี-40.84<LOQ0.1122% 2.250.23-63%-52% 0.13ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
พระนครศรีอยุธยา-11.640.0918% 1.650.18-1%-50% 0.05ต่ำ (≤ 0.07)✓ผ่านเกณฑ์
พระนครศรีอยุธยา-21.600.0816% 1.790.16-11%-50% 0.05ต่ำ (≤ 0.07)✓ผ่านเกณฑ์
พระนครศรีอยุธยา-31.090.1020% –––– 0.09ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
พระนครศรีอยุธยา-41.120.0816% –––– 0.07ต่ำ (≤ 0.07)✓ผ่านเกณฑ์
จังหวัดสระบุรี
สระบุรี-10.83<LOQ0.1224% 3.010.33-72%-64% 0.14ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
สระบุรี-20.84<LOQ0.1428% 2.960.36-72%-61% 0.17สูง (> 0.15)✓ผ่านเกณฑ์
สระบุรี-31.180.2652% 3.280.20-64%+30% 0.22สูง (> 0.15)!เฝ้าระวัง
สระบุรี-41.230.3366% 3.020.16-59%+106% 0.27สูง (> 0.15)!เฝ้าระวัง
จังหวัดปทุมธานี
ปทุมธานี-11.030.3366% 2.650.18-61%+83% 0.32สูง (> 0.15)!เฝ้าระวัง
ปทุมธานี-21.060.3468% 2.230.13-52%+162% 0.32สูง (> 0.15)!เฝ้าระวัง
ปทุมธานี-32.030.2244% 1.990.24+2%-8% 0.11ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
ปทุมธานี-42.010.2346% 2.040.27-1%-15% 0.11ปานกลาง (0.08–0.15)✓ผ่านเกณฑ์
– = ไม่มีตัวอย่างข้าวเปลือกคู่เทียบค่าลบ = ลดลงหลังสีค่าบวก = เพิ่มขึ้นหลังสี
6

ข้อเสนอแนะสำหรับพื้นที่

ข้อระดับความสำคัญข้อเสนอแนะ
1ลำดับแรกปทุมธานี: เฝ้าระวังต่อเนื่อง ส่งเสริมสารหล่อลื่นเกรดอาหาร (NSF H1) และ GMP ในโรงสี เพื่อปกป้องข้าว GI
2ลำดับแรกสระบุรี: ตรวจจุดเสี่ยงในโรงสีและที่เก็บรักษาของแหล่งผลิตคู่ตัวอย่างที่ 3–4
3ยืนยันสมมติฐานอยุธยา: วิเคราะห์ช่วงจำนวนคาร์บอน และตรวจลักษณะเฉพาะของ PAO/POSH
4ต้นทางชัยนาท สุพรรณบุรี: บำรุงรักษาเครื่องจักรกลเกษตรไม่ให้น้ำมันรั่ว และเลี่ยงการตากข้าวบนถนน
7

หมายเหตุวิธีการและข้อจำกัด

การแปลผล

  • ต่ำกว่า LOD รายงานเป็น “< LOD” (ไม่พบ) ในชุดนี้ทุกตัวอย่างสูงกว่า LOD จึงตรวจพบน้ำมันแร่ทั้งสองกลุ่มครบทุกตัวอย่าง
  • ระหว่าง LOD–LOQ: ตรวจพบชัดเจน ใช้ดูแนวโน้มได้ แต่ไม่ใช้ยืนยันเชิงปริมาณอย่างเคร่งครัด
  • ตั้งแต่ LOQ ขึ้นไป: ค่าเชิงปริมาณมีความแม่นและเที่ยงตามเกณฑ์ของวิธี
  • LOQ ของ MOAH (0.065) ต่ำกว่าเกณฑ์ 0.5 ประมาณ 8 เท่า การสรุปผ่าน/ไม่ผ่านจึงเชื่อถือได้สูงแม้ค่าจะต่ำกว่า LOQ
  • ค่าเฉลี่ยคำนวณจากค่าที่อ่านได้จริง รวมค่าที่อยู่ระหว่าง LOD–LOQ

กลุ่มอัตราส่วน MOAH/MOSH

  • น้ำมันแร่เกรดอุตสาหกรรมมี MOAH 15–35% ส่วนน้ำมันขาวเกรดอาหารมี < 1% (Bratinova et al., 2023)
  • ต่ำ (≤ 0.07): แหล่งที่มีอะโรมาติกต่ำ เช่น น้ำมันขาว PAO หรือไฮโดรคาร์บอนธรรมชาติ
  • ปานกลาง (0.08–0.15): ติดมาจากแปลงนาและสิ่งแวดล้อม
  • สูง (> 0.15): น้ำมันหล่อลื่นเกรดอุตสาหกรรมหรือเชื้อเพลิง หลังการเก็บเกี่ยว
  • เป็นหลักฐานเชิงบ่งชี้เท่านั้น ควรยืนยันด้วยการกระจายช่วงจำนวนคาร์บอนและ GC×GC

ข้อจำกัดของข้อมูล

  • จำนวนตัวอย่างต่อจังหวัดน้อย (2–4) และบางคู่มาจากแหล่งผลิตเดียวกัน
  • ยังยืนยันไม่ได้ว่าข้าวเปลือกและข้าวสารทุกคู่มาจากล็อตเดียวกัน
  • ยังไม่ได้ประเมินค่าความไม่แน่นอนของการวัด ซึ่งจำเป็นเมื่อผลใกล้เกณฑ์
  • ยังไม่ได้รายงานผลแยกตามช่วงจำนวนคาร์บอน (เช่น MOSH C16–C35 ที่สะสมในร่างกายได้)

Post Views: 108
Scroll to Top